Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler nedir?

Akıllı sözleşmeler, blokzincir teknolojisinin evriminde çığır açan bir yenilik olarak öne çıktı. Akıllı sözleşmeleri ilk kez 2013'te Vitalik Buterin ortaya koydu ve bu sözleşmeler ICO'lar, DeFi ya da NFT'ler gibi web3'ün en büyük fikirlerinin hayata geçmesine zemin hazırladı. Akıllı sözleşmeler otomasyonu mümkün kılsa ve son derece güvenli olsa da hâlâ sınırlamaları var. Ama bunlar yapay zekâ ile aşılabilecek sınırlamalar.

Dünyanın en ünlü yapay zekâ botu ChatGPT'yi kullanmayan var mı? OpenAI'ın geliştirdiği bu büyük dil modelini (LLM'i) kodlama, metin yazma, iş akışı otomasyonu gibi pek çok iş için kullanabilir, hatta göz açıp kapayıncaya kadar yeni pazarlama konseptleri oluşturabilirsiniz. Bu popüler botun 15 ayda 200 milyonu aşkın kullanıcıya ulaşması ve insanlık tarihinde en hızlı benimsenen teknoloji olması da şaşırtıcı değil.

Bugün LLM'ler insan dilini okuyabiliyor, anlayabiliyor ve anlamlandırabiliyor. İnternette neredeyse her türlü bilgiyi arayabildikleri ve herkese açık veri miktarı giderek arttığı için bu LLM'ler daha da güçlenecek. Peki bu yetenekler blokzincirde de kullanılabilseydi ne olurdu?

Akıllı sözleşmelerin sınırları: Yapay zekâ nasıl yardımcı olabilir?

Akıllı sözleşmelere “akıllı” desek de aslında çok basittirler: Doğaları gereği kendi kendilerini yürütürler ve anlaşmanın koşulları doğrudan koda yazılmıştır. Önceden belirlenen koşullar sağlandığında blokzincir üzerinde çalışır ve işlemlerin güvenli, şeffaf biçimde, üçüncü bir tarafa gerek kalmadan gerçekleşmesini sağlarlar.

Akıllı sözleşmenin işleyişi. Kaynak: Gemini.com

Akıllı sözleşmeler, dijital sözleşmenin koşulları sağlanır sağlanmaz kendiliğinden çalışır. Bu yüzden onlara basit IF->THEN (EĞER->O ZAMAN) işlemleri diyoruz. Örneğin, arka plandaki akıllı sözleşme son kasırganın evinizi vurduğunu tespit ettiğinde sigorta şirketinden paranızı alırsınız. EĞER fırtına evinizi vurursa, O ZAMAN sigorta size ödeme yapar.

Akıllı sözleşmeler sanat, finans, sigorta ya da tedarik zinciri yönetimi gibi farklı sektörlerde süreçleri basitleştirdi, ama deterministik yapıları onları katılaştırıyor ve uyum sağlamalarını engelliyor. Akıllı sözleşmeler yalnızca belirli talimatları izler; beklenmedik durumlarla ya da programlarında yer almayan karmaşık gereksinimlerle baş edemez. Öte yandan ChatGPT gibi LLM'ler öngörülmemiş durumlara tepki verebilir ve deterministik olmayan çıktılar üretebilir.

Oracle'lar ve blokzincir ekosistemi için önemleri

Deterministik yürütmenin getirdiği sınırlamanın yanı sıra akıllı sözleşmeler dış verilere kendi başlarına da erişemez. Oracle'lar bu yüzden ortaya çıktı. Bu üçüncü taraf hizmetler akıllı sözleşmelere dış veri sağlar ve böylece gerçek dünyadaki olaylara tepki verebilmelerini mümkün kılar.

Oracle'lar, normalde güven gerektirmeyen blokzincir sistemine bir güven gereksinimi ekler. Akıllı sözleşmeler verileri için dış kaynaklara ihtiyaç duyar: Chainlink ya da The Band Protocol, bu sınırlamayı gidermeye çalışan oracle'lara örnektir. Örneğin Chainlink, akıllı sözleşmelerin dış dünyayla iletişim kurmadaki sınırlılığı sayesinde tüm zamanların zirvesinde tam 20 milyar dolarlık bir değere ulaştı.

Oracle'ların açıklaması. Kaynak: Chainlink, YouTube

Ancak oracle'lara rağmen geleneksel akıllı sözleşmeler hâlâ zorluklarla karşı karşıya. Katı yürütme modelleri, gerçek zamanlı verilere göre ayarlama yapmaya ya da karmaşık, nüanslı karar alma süreçlerine izin vermiyor. Esneklikten ve dış bağlantıdan yoksun olmaları, akıllı sözleşmelerin daha karmaşık gerçek dünya senaryolarında yaygın biçimde kullanılmasının önünde önemli bir engel oldu.

Bu, yapay zekânın devreye girmesiyle aşılabilecek bir sınırlama.

Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler: Ufku genişletmek

Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler ileriye doğru atılmış dev bir adım. Geleneksel akıllı sözleşmelerin otomasyonunu ve güvenliğini LLM'lerin uyum sağlama ve öğrenme yetenekleriyle birleştirirler. Yapay zekâ ajanları doğal dilde verilen karmaşık talimatları anlayıp yerine getirebilir. Bu da onları hem kullanımı daha kolay hem de daha çok yönlü kılar. Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler, bilgiye dayalı kararlar almak için web'deki gerçek zamanlı verileri de kullanabilir. Güncel olaylara, eğilimlere ve değişimlere tepki verebilirler; geleneksel akıllı sözleşmeler ise bunu yapamaz.

Yapay zekâyı akıllı sözleşmelere entegre etmek deterministik olmamayı da beraberinde getirir: Sonuçlar, dış verilerin analizine ve değişen koşullara göre uyarlanabilir. Bu yetenek sayesinde yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler daha önce hayal bile edilemeyen görevleri yerine getirebilir:

• Pek çok veri türünü analiz edebilirler. Bu sözleşmeler piyasa duyarlılığı, tüketici davranışı, çevresel veriler ve jeopolitik olaylar gibi belirli bilgileri inceleyebilir. Bu yetenek, çeşitli durumlara uyum sağlamalarına ve güncel analizlere dayanarak karar almalarına imkân tanır.
• Yapay zekâ algoritmaları analiz ettikleri verilerden yola çıkarak bilgiye dayalı kararlar alabilir. Örneğin merkez bankalarının değişen faiz oranlarına ve bunların finansal piyasalar üzerindeki etkisine bakarak bir DeFi protokolü için yeni bir faiz oranını anında değerlendirebilirler.
• Otomatik eylemler: Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler basit işlemlerin ötesinde karmaşık faaliyetler yürütebilir. Örneğin bir kişinin sağlıkla ilgili etkinliklerine ya da sürüş davranışına dair verileri gerçek zamanlı analiz ederek sigorta primlerini dinamik biçimde ayarlayabilirler. Bu da daha kişiselleştirilmiş ve daha adil bir fiyatlandırma modeli sunar.

LLM'ler doğal dili işleyebildiği ve web'den veri okuyabildiği için onları blokzincir ağlarına entegre etmek, bu sistemlerde inşa edilebileceklerin ufkunu önemli ölçüde genişletir.

Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmelerin olası kullanım senaryoları

Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmelerin olası uygulama alanları çok geniş; yenilik ve verimlilik için yeni fikirlerin kapısını aralıyor. İşte dönüştürücü potansiyellerini gösteren bazı örnekler.

Yapay zekâ ile güçlendirilmiş oracle'lar

Akıllı sözleşmelere veri sağlayan geleneksel oracle'lardan farklı olarak yapay zekâ ile çalışan oracle'lar, birden çok web kaynağından gerçek zamanlı olarak veri çekebilir, bu verileri teyit edebilir ve yorumlayabilir. Üçüncü taraf hizmetlere veda edin. Böylece kararlar en doğru ve en güncel bilgilere dayanır; bu da akıllı sözleşmelerin güvenilirliğini ve etkinliğini artırır. İşte birkaç örnek:

Sigorta

Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler, hasar taleplerinin işlenmesini otomatikleştirerek sigorta sektöründe devrim yaratabilir. Bu sözleşmeler elle yapılan değerlendirmeleri beklemek yerine hasar talebi verilerini poliçe koşullarına göre anında değerlendirebilir. Önceki örneğe dönelim: Kasırga gibi bir doğal afet durumunda yapay zekâ oracle'ı, hasarın tüm boyutunu belirlemek için haber makalelerini analiz edebilir. Böylece hasar talepleri zamanında ve her bireyin durumuna göre hassas biçimde sonuçlandırılır.

Finans

Finans sektöründe yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler daha dinamik finansal ürünler oluşturmak için kullanılabilir. Örneğin piyasa koşullarını, yatırımcı davranışını ve ekonomik göstergeleri analiz edebilirler. Bu bilgileri yatırım portföyündeki varlık dağılımını otomatik olarak ayarlamak, bir DeFi borç verme protokolünde faiz oranını belirlemek ya da bir kredinin tasfiye fiyatını yükseltmek için kullanabilirler. Böylece riski gerçek zamanlı yönetirken getiriyi de optimize ederler.

Hukuki tahkim

Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler, sözleşme koşullarına ve ilgili yasalara dayanarak anlaşmazlıkları otomatik olarak çözebilir. Sözleşme maddelerini ve geçerli emsal kararları analiz ederek adil çözümler önerebilirler. Böylece uzun dava süreçlerinden kaçınılabilir.

Tahmin piyasaları

Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler, gerçek dünyadaki olayların sonuçlarına göre bahislerin ödemesini anında yaparak tahmin piyasalarının verimliliğini önemli ölçüde artırabilir. Örneğin seçim sonuçlarını, maç skorlarını ya da finansal piyasaların performansını otomatik işleyebilirler. Böylece tahminler sonuca bağlanır, ödemeler de adil biçimde ve zamanında yapılır.

TrueDAO'lar

Bu sözleşmeler tamamen otonom merkeziyetsiz organizasyonların kurulmasını da mümkün kılar. TrueDAO'lar insan müdahalesi olmadan bağımsız biçimde çalışabilir, verileri analiz edebilir, kararlar alabilir ve eylemleri yürütebilir. Bu DAO'lar, yapay zekâ destekli akıllı sözleşmelerine kodlanmış ilkeler ve hedeflerle yönetilir. Bu Intelligent Contract'ların topluluk tercihlerini, piyasa eğilimlerini ve teknolojik gelişmeleri analiz ettiği bir senaryo düşünün. Uniswap gibi platformlarda yeni özellikler ya da ürünler önerebilir, inovasyonu ortak çıkarlar doğrultusunda hızlandırabilirler.

Dünya Veritabanı

Yapay zekânın yönettiği, merkeziyetsiz bir bilgi deposu hayal edin: Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler burada farklı kaynaklardan gelen bilgileri sürekli olarak derleyip teyit ediyor. Böyle bir depo araştırmacılar, politika yapıcılar ve şirketler için paha biçilmez bir kaynak olabilir; farklı disiplinlerde teyit edilmiş verilere gerçek zamanlı erişim sağlar.

Yapay zekânın yönettiği bir Dünya Veritabanı, teyit edilmiş bilgilere erişimimizi artırabilir. Ayrıca yapay zekâ ile üretilmiş içeriğin kökenini ve kullanımını izlemek için ileri yöntemler geliştirebilir, fikrî mülkiyet haklarının belirlenmesine de yardımcı olabiliriz.

Bu sayede içerik üreticileri ve kullanıcılar, yapay zekâ yardımıyla oluşturdukları eserlerin özgün olup olmadığını kontrol edebilir. Veritabanı, verilerin ve içeriklerin kökenine dair şeffaf, değiştirilemez bir kayıt sunarak telif hakkı kaygılarına da çözüm getirebilir. Dünya Veritabanı, yapay zekâ destekli akıllı sözleşmelerin bilgiyi etkili biçimde yönetebildiğini kanıtlıyor. Aynı zamanda yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler dünyasında daha önce ele aldığımız zorluklara umut verici bir çözüm sunuyor.

Sonuç

Yapay zekâ destekli akıllı sözleşmeler blokzincir inovasyonunun en ön cephesinde duruyor ve daha esnek, daha zeki, daha bağlantılı uygulamalar vaat ediyor. Bu teknoloji geleneksel akıllı sözleşmelerin sınırlarını yıkıyor. Blokzincirin gerçek dünyanın karmaşıklığı ve dinamizmiyle çok daha sorunsuz etkileşim kurabileceği bir geleceğin yolunu açıyor. Üçüncü bir tarafa dayanmadan ve güvenlikten ödün vermeden, blokzincirle herkese açık veriler arasındaki boşluğu kapatıyor.

LLM'lerin gücü zincir üstünde olsaydı harika olmaz mıydı?

Web sitesi | Blog | Discord | X (eski adıyla Twitter) | Telegram | Simulator | Dokümantasyon | Whitepaper