Üretken yapay zekâ ve blokzincir: Süper dApp'lerle yeni bir dönem

Son iki yılın en çok konuşulan iki moda kavramı: yapay zekâ ve blokzincir. Teknoloji ve finans dünyasında başka hiçbir anahtar kelime bu kadar ilgi çekmedi. Peki bu heyecanın arkasında gerçekte ne var? Özellikle üretken yapay zekâ ile Web3'ün kesiştiği noktada yer alan projelerin potansiyeli ne kadar büyük?

Yapay zekâ sanatçılarının blokzincirde değiştirilemeyen dijital eserler ürettiği ya da merkeziyetsiz sistemlerin karmaşık algoritmalara dayanarak işlemleri otomatikleştirdiği bir dünya düşünün. Yenilikler hız kazansa da bazılarına bu hâlâ uzak bir gelecek gibi geliyor. Bu arada tanınmış yatırımcılar köklü değişim potansiyelini fark etti ve yoğun biçimde yatırım yapmaya başladı: Binance'e göre yapay zekâyla ilgili Web3 projeleri 2023'te neredeyse 300 milyon $ topladı. Bu, 2016-2022 arasında toplanan tutarın iki katı.

Crypto X AI fonlaması (2023)

Blokzincir ve üretken yapay zekâya giriş

Farklı kullanım senaryolarına geçmeden önce iki teknolojinin de neler sunduğuna bakalım. Blokzincir, dağıtık bir düğüm ağı sayesinde güvenliği sağlayan merkeziyetsiz bir defterdir. Üretken yapay zekâ ise metin, görsel ve müzik gibi içerikler üretebilen yapay zekâ sistemlerini ifade eder; bu içerikler çoğu zaman insan elinden çıkmış içeriklere çok benzer. Peki bu yazıyı yazarken yapay zekâ araçları kullanıp kullanmadığımızı anlayabilir miydiniz?
Pişt, yalnızca dil bilgisi hatalarımızı düzeltmek için kullandık.

Bu iki teknoloji bir araya geldiğinde inanılmaz imkânların kapısını açan bir sinerji yaratabilir.

Blokzincir teknolojisinin temel vaatleri neler?

Blokzincir teknolojisi bugünün dijital dünyasındaki birkaç soruna çözüm getiriyor:

1. Merkeziyetsizlik: Merkezi otoritelere duyulan ihtiyacı ortadan kaldırır ve tekil hata noktaları riskini azaltır. Merkeziyetsizlik, ağın tamamının tek bir kuruluşun kontrolüne geçmemesini sağlayarak dayanıklılığı ve demokratik yönetişimi güçlendirir.
2. Güvenlik: Blokzincir işlemleri ve verileri kriptografik tekniklerle koruyarak kurcalanamaz hâle getirir. Veri bir kez kaydedildikten sonra, ardından gelen bütün bloklar değiştirilmeden değiştirilemez. Bu da blokzinciri dolandırıcılığa ve siber saldırılara karşı son derece güvenli kılar.
3. Şeffaflık: Blokzincir takma adlı (pseudonymous) bir teknolojidir; şeffaf ve izlenebilir işlemler ve hesaplar sunar. Blokzincire kaydedilen her işlemi tüm katılımcılar görebilir. Bu da tedarik zinciri yönetimi ya da finansal işlemler gibi süreçlerde hesap verebilirlik sağlar.

Üretken yapay zekâ hangi sorunları çözüyor?

Üretken yapay zekâ, bize yapay zekânın gerçek yeteneklerini gösteren ilk sohbet robotu ChatGPT'ye hızla uyum sağlayan herkesin epey işine yaradı. Örneğin yapay zekâ yazıdan müziğe, sanattan kodlamaya kadar yaratıcı içerikleri otonom olarak üretebilir. Dürüst olalım: Şimdiye kadar yapay zekâ modellerini kullanmayan var mı? İki ayda 100 milyonu aşkın kullanıcıya ulaşılması her şeyi anlatıyor. Eskiden ciddi insan emeği gerektiren işler artık makinelerin anlayacağı doğru istemler yazmaya indirgendi.

Teknoloji türüne göre kullanıcı kazanımı

Üretken yapay zekâ yaratıcılık ve otomasyonun yanı sıra içeriği her kullanıcının tercihlerine göre de uyarlar. Yapay zekâ kullanıcı verilerini ve davranışlarını analiz ederek son derece kişiselleştirilmiş çözümler sunabilir; iş akışlarını ve müşteri memnuniyetini iyileştirebilir. OpenAI ve Google gibi şirketler bu yapay zekâ teknolojilerini geliştirmede başı çekiyor ve kullanıcı etkileşimlerini dönüştürmek için onları çeşitli uygulamalara entegre ediyor.

Blokzincirin ve üretken yapay zekânın geleceği

Bu yazıdan çok önce de yazarlar, iki dünyanın en iyi yanlarından yararlanmaya çalışan projelerin neye benzeyebileceği üzerine tahminler yürütüyordu. Bu projeler hangi sorunları çözebilirdi? Yoksa başka türlü hiç yaşamayacağımız sorunlara mı doğru gidiyoruz?

Bazı öngörüler gerçekleşti, ama biri (şimdilik) hayata geçmedi: “Yapay zekâ modellerinin ürettiği içeriklerde fikrî mülkiyet (IP) telif haklarının koruyucusu olarak blokzincir.” Buna göre üretken yapay zekâ başkalarının sağladığı bilgilere dayanarak bir çıktı ürettiğinde blokzincir, bireylerin ya da şirketlerin fikrî mülkiyet hakları için telif ücreti almasını sağlamaya yardımcı olacaktı.

Daha önce de söylediğimiz gibi, biz açıklamasaydık bu içeriğin yapay zekâ ile üretilip üretilmediğini anlayamazdınız. Blokzincir çözümleri ise içeriğin kökenini etiketleyerek daha derine inerdi. Gerçek şampanyanın kökenini Fransa'daki coğrafi bölgesiyle koruyan yasaları hiç duydunuz mu? İşte blokzincirin fikrî mülkiyet haklarını koruması da buna çok benziyor. Blokzinciri yapay zekâ sistemlerine entegre etmek, insan yapımı ve yapay zekâ ile üretilmiş içerikler için güven ve şeffaflık sağlayabilir. Bu sinerji, yapay zekâ ile üretilmiş içeriğin gerçekliğini doğrulamaya yardımcı olabilir.

Farklı kullanım senaryolarını keşfetmek

Blokzincir ve üretken yapay zekâ pek de uzak olmayan bir gelecekte önemli bir rol oynayabilir, ama bugün de bu alanda çok sayıda proje var. İşte öne çıkan bazı örnekler:

Merkeziyetsiz sanat ve içerik üretimi. Üretken yapay zekâ dijital sanat eserleri yaratabilir; bu eserler daha sonra blokzincir platformlarında doğrulanıp NFT olarak satılabilir. Böylece eserin özgünlüğü ve sahipliği güvence altına alınır, sanatçılar da yeni gelir kaynaklarına kavuşur. Art Blocks ve Async Art gibi projeler, yapay zekânın yaratıcılığını blokzincirin güvenliğiyle birleştirerek bu alanda öncülük ediyor.

Yapay zekâ ile üretilmiş NFT. Kaynak: Botto.com

Yapay zekâ ile işleyen finansal hizmetler. Finans sektöründe üretken yapay zekâ piyasa trendlerini analiz edip alım satım stratejileri üretebilir; blokzincir ise işlemlerin şeffaf ve güvenli biçimde yürütülmesini sağlar. Bu birleşim finansal hizmetlerin verimliliğini ve güvenliğini artırarak daha isabetli ve güven veren finansal ürünler sunabilir.

Otonom ajanlar ve akıllı sözleşmeler. Fetch.ai, otonom ajanlar oluşturmak için blokzinciri yapay zekâyla birleştiriyor. Bu ajanlar lojistiği optimize etmek, karar alma süreçlerini iyileştirmek ve pazarlık yapmak için üretken yapay zekâyı kullanabilir. Blokzincirdeki akıllı sözleşmeler bu işlemlerin güvenli ve şeffaf olmasını sağlayarak aracıları ortadan kaldırır.

Merkeziyetsiz veri pazaryerleri. Bir diğer şirket olan Ocean Protocol, yapay zekâ ve makine öğrenimi uygulamalarını destekleyen güvenli ve şeffaf veri paylaşımını mümkün kılıyor. Üretken yapay zekâ modelleri bu verileri kullanarak yeni içgörüler ve çözümler üretebilir; böylece pek çok sektörde araştırma ve geliştirme çalışmaları güçlenir. Blokzincir de veri alışverişlerinin güvenli ve izlenebilir olmasını sağlar.

Ocean Market. Kaynak: Oceanprotocol.com

Oyunlarda yapay zekâ. Üretken yapay zekâ oyun içinde benzersiz içerikler ve karakterler yaratabilir; blokzincir ise bu dijital varlıkların sahipliğini ve ticaretini güvence altına alabilir. Bu birleşim daha sürükleyici ve etkileşimli oyun deneyimlerine yol açabilir. CryptoKitties ve NBA Top Shot ile tanınan Dapper Labs gibi şirketler, benzersiz dijital koleksiyon ürünleri ve oyun deneyimleri yaratmak için bu teknolojileri kullanıyor.

Yapay zekâ destekli DAO'lar. Yapay zekâ, veriye dayalı içgörüler sunarak DAO'lardaki karar alma süreçlerini geliştirebilir. Blokzincir de bu kararların şeffaf ve demokratik biçimde uygulanmasını sağlar. Yapay zekâ destekli DAO'lar daha verimli organizasyon yapılarını mümkün kılarak yeni yönetişim biçimlerinin önünü açar.

Büyük dil modelleri ve blokzincir: GenLayer'ın rolü

GenLayer, büyük dil modellerini (LLM'leri) blokzincir üzerinde kullanan ve zincir üstü üretken yapay zekâ nişine odaklanan bir blokzincir. Şirket, internete erişmek ve doğal dildeki talimatları işlemek için LLM'lerin yeteneklerinden yararlanıyor.

Intelligent Contract'lar. Kaynak: Blog.genLayer.com

İşte bu sinerjiyi gözler önüne seren, GenLayer'dan bazı kullanım senaryoları:

• Üretken mimler: Yapay zekâ modelleri eğlenceli ve ilgi çekici içerikler yaratarak üretken yapay zekânın yaratıcı potansiyelini gösteriyor.
• Yapay zekâ destekli DAO'lar: GenLayer üzerinde, kuruluş tüzüğüne her zaman bağlı kalan yeni türde yapay zekâ destekli DAO'lar kurulabilir. Kendi ödüllü görevlerini (bounty) yayımlayan, hibe başvurularını değerlendiren ve kaynaklarını anayasasına uygun biçimde nasıl dağıtacağına kendisi karar veren, tamamen bağımsız bir DAO'nuz olabilir.
• Dünya Veritabanı (bilgi toplama ve doğrulama): GenLayer bir bilgi toplama hizmeti işlevi görebilir. Yeni bir konudaki yeni bilgiler için interneti tarayan ve veri yeniyse ya da güncelleme gerekiyorsa bunu blokzincire yazan bir Intelligent Contract kurmak mümkün olurdu. Ayrıca belirli bir konuda yeni bilgiler bulup özetleyen ve bunları sözleşmeye gönderen insan teklif sahipleri de ödüllendirilebilir.

Bir dünya veritabanı gibi çalışabilme kapasitesiyle GenLayer, yazının başında sözü edilen vizyona en çok yaklaşan proje. LLM'ler bilgiyi tarayıp sakladığında içeriğin kökeni otomatik olarak bilgiye eklenebilir. Bu da telif ücretlerinin otomatik olarak ödenip dağıtıldığı evrensel bir veritabanına yol açabilir.

Sonuç

Üretken yapay zekâ ile blokzincirin birleşimi büyük bir potansiyel taşıyor. Bu birleşim dijital içerik üretimi, güvenlik ve mevzuata uyum alanlarındaki mevcut sorunları ele alıyor ve merkeziyetsiz uygulamalar için yeni imkânların kapısını açıyor.

SingularityNET, Fetch.ai, Ocean Protocol ve GenLayer gibi projeler yenilik yapmaya devam ettikçe, iki teknolojinin güçlü yanlarını birleştiren uygulamalardan oluşan ekosistemin büyümesini bekliyoruz. İster geliştirici, ister yatırımcı, ister teknoloji meraklısı olun, üretken yapay zekâ ve blokzincirin geleceği keşfetmeye değer, heyecan verici yeni bir alan olmaya aday.