GenLayer nedir? [Temel bilgiler, 1. bölüm]

GenLayer, geleneksel blokzincirlerin yeteneklerini yapay zekâ ile genişleten bir blokzincir. Bu yeniliği mümkün kılan şey, yalnızca kendi kendini yürüten ve yaptırımını kendisi sağlayan değil, internetteki bilginin tamamını da bünyesine katan akıllı sözleşmeler. İlk bakışta karmaşık gelebilir, ama değil.

Her şeyden önce: GenLayer nedir, ne yapar?

Blokzincir deyince aklınıza şu anda piyasadaki sayısız seçenek gelir: akıllı sözleşmelerin öncü platformu Ethereum'dan başlayıp Solana gibi hızlı ve verimli ağlara, hatta ICP ya da NEAR gibi daha karmaşık ekosistemlere uzanan geniş bir yelpaze.

Bu çözümlerin her biri kripto evreninin farklı bir nişine kendi yöntemiyle odaklanıyor. Örneğin Solana'da işlemler son derece hızlı ve ucuz. Ethereum'un ise temeldeki Hisse Kanıtı zincirini ölçeklendirmeye ve işlem kapasitesini artırmaya yardımcı olan çok sayıda katman 2 çözümü var. Hepsi şu ya da bu şekilde aynı sorunu çözmeye çalışıyor: blokzincir üçlemi, yani merkeziyetsizlik, ölçeklenebilirlik ve güvenlik. Ama yalnızca bazıları, yeniliklerinin asıl kaynağını yeni yapay zekâ çağının ihtiyaçlarına uyarlamayı düşündü: akıllı sözleşmelerini.

Blokzincir üçlemi. Kaynak: pintu.co.id

GenLayer ise yeni makine çağının ihtiyaçlarına uyum sağladı: yapay zekânın gücünü devreye sokan bir blokzincir. Özünde, akıllı sözleşmeleri büyük dil modellerine (LLM'lere) daha önce hiç görmediğimiz bir biçimde bağlayarak işlevlerini genişletiyor. İddia etmesi kolay, değil mi? O hâlde biraz daha derine inelim!

Akıllı sözleşmelerin doğal evrimi

1990 civarında bilgisayar bilimci Nick Szabo, akıllı sözleşme adını verdiği yeni bir teknoloji icat etti. Bugün her kripto meraklısı akıllı sözleşmenin ne olduğunu bilse de o dönemde bu, yalnızca bilgisayar kurtlarının aşina olduğu bir kavramdı.

Akıllı sözleşmeleri bir otomata benzetmeyi Szabo'nun kendisi önermişti. Bozuk paranızı atarsınız, otomat basit bir mekanizmayla ürünü ve para üstünüzü verir; bu sırada paralarınız makinenin gövdesi içinde dışarıdan gelebilecek saldırılara karşı korunur. Szabo, böyle bir akıllı sözleşmenin dijital araçlarla kontrol edilen her şeye yerleştirilebileceğini savunuyordu.

Ethereum'un kurucusu Vitalik Buterin'in bu kavramı alıp işlevselliğini bir blokzincire eklemesi neredeyse 25 yıl sürdü. Bu, teknolojik olarak yeni iki çözümün kusursuz bir sinerjisiydi. İlk blokzincir olan Bitcoin çifte harcama sorununu çözmüştü; akıllı sözleşmeler de belirli koşullar sağlandığında işlemlerin yürütülmesini mümkün kıldı. Akıllı sözleşme blokzincirleri dönemi başlamıştı.

Szabo, akıllı sözleşmelerini teminatın, kefaletin ve mülkiyet haklarının belirlenmesinin temel taşları olarak hayal eden bir vizyonerdi. Bu da kabaca bugün merkeziyetsiz uygulamaların (dApp'ler) çoğunda gördüğümüz kullanım senaryolarının büyük kısmı demek. Aave, MakerDAO, Balancer ve daha pek çok DeFi protokolüne teminat yatırarak bugün zaten kredi alabiliyorsunuz. NFT'ler ise dijital mülkiyet haklarını göstermemizi, hatta içerik üreticilerini fikrî mülkiyet hakları için telif ücretleriyle ödüllendirmemizi sağladı.

Zeki blokzincir dönemi

Bugün yeni blokzincirler, blokzincir üçlemini çözmeye çalışırken kullanışlılıklarının bel kemiğine, yani akıllı sözleşmelere hiçbir yenilik getirmiyor. Asıl sorun, akıllı sözleşmelerin dış dünyayla iletişim kuramaması. Blokzincirin içindeki verileri işlemekte uzmanlaşmış olsalar da internetten gelen verileri işleyemezler. Otomat benzetmesiyle söylersek: Otomat, kendi dışındaki verileri işleyemez.

Haberleri okuyup analiz eden bir akıllı sözleşme duydunuz mu? Biz de duymadık.

Akıllı sözleşmelerin bu “körlüğünün” bir göstergesi de oracle'lar. Oracle'lar, akıllı sözleşmelere dış dünyadan veri sağlayan harici hizmetlerdir; bu sayede sözleşmeler gerçek dünyadaki olaylara ve bilgilere göre çalışabilir. Blokzincir ağlarıyla dış sistemler arasında köprü kurar, akıllı sözleşmelerin zincir dışındaki ya da “internetteki” verilere tepki vermesini sağlarlar.

Akıllı sözleşmeler dış dünyayla iletişim kurmak için oracle'lara ihtiyaç duyar. Kaynak: Toptal.com

Yapay zekâ, yani LLM'ler, istem (prompt) adı verilen talimatlarınızı işlemekte ve internette bilgi bulmakta başarılıdır. Şimdi akıllı sözleşmeleri ve LLM'leri birleştirin ve işte karşınızda: GenLayer'ın “Intelligent Contract” adını verdiği sözleşmeler. Zeki blokzincirimizin kalbi.

GenLayer'ın Intelligent Contract'ları, belirli koşullar sağlandığında basit işlemleri yürütmek gibi bir akıllı sözleşmenin yapabildiği her şeyi yapabilir. Bunun yanında geleneksel LLM'lerin yeteneklerine de sahiptir: internette bilgi bulmak ve sade bir İngilizceyle verdiğiniz talimatları işlemek. Örneğin oracle'lar GenLayer ile gereksiz hâle gelir, çünkü GenLayer LLM'lere bağlanarak bilgiyi zincir üstüne doğrudan, kendi başına taşıyabilir.

Intelligent Contract'ların yetenekleri

Intelligent Contract'lar, blokzincirin durağan işlemleriyle gerçek dünyanın dinamik verileri arasındaki boşluğu kapatır. LLM'leri doğrudan kendi yapılarına entegre eden bu sözleşmeler, oracle'lardan dış girdi almaya ihtiyaç duymadan internetteki verileri otonom biçimde yorumlar ve bu verilere göre harekete geçer. Bu yetenek onları yalnızca işlem yürüten araçlar olmaktan çıkarıp blokzincirin aktif ve bilgili katılımcılarına dönüştürür. Değişen koşullara ya da bilgilere uyum sağlayabilir, gerçek zamanlı verilere dayanarak kararlar alabilirler.

Peki, ne olmuş? Borç verme, borç alma, likit staking ve çok daha fazlası zaten var. Evet, ama Intelligent Contract'lar ya a) çok daha verimli bir protokol ya da b) tamamen yeni protokoller oluşturmayı mümkün kılıyor:

• Kuraklık durumunda kullanıcılara sigorta ödemesini otomatik olarak yapan bir Intelligent Contract mı oluşturmak istiyorsunuz?
• Aave'nin borç verme faizini dünyanın önde gelen merkez bankalarının değişen faiz oranlarına göre mi belirlemek istiyorsunuz?
• Haber sitelerini ve blok gezginlerini izleyerek bir DeFi saldırısını mı tespit etmek istiyorsunuz?
• Doğru mesajın sosyal medya hesabınıza bağlanıp bağlanmadığını kontrol ederek kimliğinizi doğrudan zincir üstünde doğrulamak.

Intelligent Contract'larla bunların hiçbiri sorun değil.

Bu, merkeziyetsiz Web3 ruhuyla nasıl örtüşüyor?

Kısa yanıt: Tam olarak örtüşüyor. Uzun yanıt ise konuyu biraz daha aydınlatıyor:

Adından da anlaşılacağı gibi blokzincir, bloklardan oluşan bir zincirdir: İşlemler kriptografik olarak hash'lenir, bir blokta bir araya getirilir ve ağdaki doğrulayıcılar ya da madenciler bu blokları yürütür. GenLayer'ı diğerlerinden ayıran da tam bu noktada ortaya çıkıyor. GenLayer, blokzincir gibi merkeziyetsiz bir platformdur, ama GenLayer'ın yürütme ortamı blokları işlemek yerine tek tek işlemlerle çalışır. Blokzincirlerden ödünç aldığı kavramlar şunlardır: bir konsensüs mekanizması, bir yürütme ortamı ve akıllı sözleşmelerin, bu örnekte de Intelligent Contract'ların temeli.

Kısaca: GenLayer, doğrulayıcıların işlem içeren bloklar yerine tek tek işlemler üzerinde mutabakata vardığı bir blokzincirdir.

Yapay zekâ ve blokzincir birleşiminin arkasındaki motor

Her “blokzincirin” bir yürütme ortamına ihtiyacı vardır. Ethereum, dünyanın en ünlü merkeziyetsiz yürütme ortamı olan EVM'i geliştirdi. Onu mutlaka şurada burada duymuşsunuzdur, çünkü özellikle ilk yıllarda her blokzincirin asıl hedefi ya Ethereum'un likiditesinin meyvelerini toplamak için EVM uyumlu bir zincir oluşturmak ya da sıfırdan yeni bir blokzincir kurmaktı.

Yürütme ortamını şöyle düşünün:

GenLayer ya da EVM evrensel bir tiyatro sahnesine benzetilebilir: Bu sahnede oyuncular (işlemler), tiyatronun katı kurallarına (konsensüs mekanizması) uyarak senaryoları (akıllı sözleşmeler) sahneler ve seyirciler (kullanıcılar ve geliştiriciler) için hikâyeyi (blokzincir uygulamaları) hayata geçirir. GenVM, GenLayer'ın yürütme ortamıdır ve Intelligent Contract'ların yukarıda anlatılan şekilde çalışmasını sağlar. GenVM durumu takip ettiği için her işlemden ya da Intelligent Contract yürütmesinden sonra neyin kime ait olduğunu da kayıt altında tutar.

Kriptoda durum değişiklikleri, işlemler gerçekleştiğinde blokzincirde yapılan ve kripto paraların sahipliğini ya da bakiyesini değiştiren güncellemeleri ifade eder. Özünde, blokzincirin her işlemden ya da akıllı sözleşme yürütmesinden sonra neyin kime ait olduğunu takip etme yöntemidir. A'nın hesap bakiyesi 1 ETH, B'ninki 0 ETH olsun. A, B'ye 1 ETH gönderir. Blokzincirdeki yeni durum bu işlemi yansıtır: A'nın bakiyesi 0 ETH, B'nin bakiyesi 1 ETH olarak görünür.

Optimistic Democracy ile merkeziyetsiz uygulamalarda yeni bir çağ

Konsensüs mekanizması olmayan merkeziyetsiz bir platform hiçbir şey ifade etmez. GenLayer'ın konsensüs mekanizmasının adı Optimistic Democracy; LLM doğrulayıcılarımızın belirli bir işlem ya da çıktı üzerinde mutabakata varmasını sağlıyor. Tahmin edebileceğiniz gibi “sıradan” doğrulayıcılar arasında konsensüse varmak bile yeterince zor; LLM'leri varın siz düşünün.

GenLayer'ın Optimistic Democracy konsensüs modelinde konsensüs mekanizmasının rolü geleneksel blokzincirlerdekinden farklıdır, çünkü Intelligent Contract yürütmeleri deterministik değildir: Farklı doğrulayıcılar farklı LLM'ler kullandığı ve dış web verileri de işin içine girdiği için yürütmelerin sonucu değişebilir. Deterministik olmayan bir soruya örnek: Dünyanın en iyi blokzinciri hangisi? Bu soruya kuşkusuz birbirinden farklı pek çok yanıt alırsınız. Bu yüzden GenLayer, şu anda var olan klasik konsensüs modelleriyle yetinemez.

Optimistic Democracy, ilk hamleyi yapan Ethereum'un EVM'inden bildiklerimizden çok farklıdır. Özetle şöyle işler: Bir işlem doğrulayıcılara her yayınlandığında içlerinden biri lider olarak seçilir. Bu LLM doğrulayıcısı yanıtını diğer LLM doğrulayıcılarına önerir; onlar bu sonuç üzerinde mutabakata varırsa sonuç GenLayer'da yürütülür. Bu konunun ayrıntıları “GenLayer nedir?” yazısının 2. bölümünde.

Sonuç

Bu yazıda GenLayer'ın neden yeni bir zeki blokzincir inşa ettiğini, Intelligent Contract'lar ve Optimistic Democracy konsensüs mekanizmasıyla yapay zekâdan nasıl yararlandığını öğrendiniz.

GenLayer'ın derinliklerine inmeye ve bu yeni konsensüs mekanizmasının nasıl işlediğini ayrıntılı olarak keşfetmeye hazır mısınız?

O hâlde “GenLayer nedir? [Temel bilgiler, 2. bölüm]” yazısında buluşalım.

Misyonumuza katılın!

Web sitesi | Blog | Discord | X (eski adıyla Twitter) | Telegram | Simulator | Dokümantasyon | Whitepaper